GloBE Kurallarý kapsamýnda uygulanan Nitelikli Yurt Ýçi Asgari Tamamlayýcý Vergi (QDMTT), Gelire Dahil Etme Kuralý (IIR) ve Yetersiz Vergilendirilmiþ Kâr Kuralý (UTPR), uluslararasý vergi hukukunda köklü bir dönüþümü temsil etmektedir. Ne var ki bu dönüþüm, enerji ve doðal kaynaklar sektöründe yaygýn biçimde kullanýlan Ev Sahibi Devlet Anlaþmalarý (HGA) bünyesindeki vergi istikrar hükümleriyle derin bir gerilim yaratmaktadýr. Bu çalýþma, söz konusu gerilimi üç analitik eksen üzerinde incelemektedir: Küresel ATV’nin OECD Model Anlaþmasý’nýn 2. maddesi kapsamýndaki hukuki niteliði, HGA istikrar hükümlerinin sonradan yürürlüðe giren QDMTT mevzuatýna karþý lex specialis iþlevi ve UTPR’nin sýnýr ötesi yapýsýnýn ikili yatýrým taahhütleri üzerinde yarattýðý fiilî etkiler. Bu bulgulara dayanýlarak, GloBE Ýdari Rehberi’nin HGA’lara iliþkin sessizliðinin yapýsal bir politika boþluðu oluþturduðu tespit edilmekte ve dört somut politika önerisi geliþtirilmektedir: OECD Ýdari Rehberinin geniþletilmesi, 2021 öncesi HGA’lar için geçici güvenli liman mekanizmasý oluþturulmasý, QDMTT nitelikli statüsüne iliþkin teknik netleþtirme yapýlmasý ve UTPR daðýlýmý açýsýndan ilke kararý alýnmasý. Anahtar Kelimeler: Ev Sahibi Devlet Anlaþmalarý, Vergi Ýstikrar Hükümleri, QDMTT, Meþru Beklentiler Standardý, Uluslararasý Yatýrým Hukuku JEL Sýnýflandýrma Kodlarý: K33, K34, F21, F53.

Vergi açýðý, fiilen tahsil edilen vergi gelirleri ile mükelleflerin mevzuata tam uyum göstermesi halinde elde edilebilecek potansiyel vergi hasýlatý arasýndaki farklýlýðý tanýmlamaktadýr. Vergi tarifelerinin yükseltilmesinin mali açýdan sýnýrlý etkiler yaratmasý ve yeni vergi matrahlarýnýn belirlenmesindeki güçlükler, vergi açýðýnýn sistematik olarak incelenmesini ve açýða yol açan faktörlerin minimize edilmesini gerektirmektedir. Devletlerin sürdürülebilir kamu hizmetleri sunabilmesi için istikrarlý ve yeterli mali kaynaklara eriþimi zorunludur. Bu mali kapasite; etkin vergi düzenlemelerinin tesis edilmesi, mükelleflerin gönüllü beyan uyumunun saðlanmasý ve adil bir vergilendirme sisteminin kurulmasý ile mümkün olmaktadýr. Vergi açýðýnýn boyutu, uygulanan maliye politikalarýnýn etkinliðine ve ekonomik faaliyetlerin yasal çerçevede yeniden yapýlandýrýlmasý gerekliliðine iþaret eden kritik bir performans göstergesi niteliði taþýmaktadýr. Vergi açýðýnýn ölçümlenmesi; vergi idarelerinin operasyonel baþarýsýnýn deðerlendirilmesi, mali adaletsizliklerin saptanmasý ve kamu maliyesi stratejilerinin sonuçlarýnýn analizi bakýmýndan hayati öneme sahiptir. Geniþleyen vergi açýðý, kayýt dýþý ekonomik faaliyetlerin yaygýnlaþtýðýný göstererek toplumsal gelir adaletini olumsuz yönde etkilemektedir. Uluslararasý vergi rekabeti ve ekonomik küreselleþme süreçleri vergi açýðýný küresel bir fenomene dönüþtürmüþ olup, bu mesele artýk ulusal vergi otoritelerinin münferit çabalarýyla çözümlenebilecek mahalli bir sorun deðildir. Vergi kaçýrma, matrah erozyonu ve vergiden kaçýnma davranýþlarýnýn yanýnda, vergi sistemlerinin içerdiði teknik karmaþýklýk ve yasal düzenlemelerdeki belirsizlikler de vergi açýðýnýn temel sebepleri arasýnda bulunmaktadýr. Bu araþtýrmada, vergi açýðýnýn kavramsal çerçevesi ve yapýsal bileþenleri ile 2006-2023 yýllarý arasýnda Türkiye ekonomisinde Katma Deðer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi bazýnda vergi açýðýnýn miktarý, kompozisyonu ve dönemsel evrimi analiz edilmektedir. Çalýþma, harcamalar üzerinden tahsil edilen vergilerde politika ve uyum açýklarýnýn nispi aðýrlýðýnýn zaman içinde nasýl deðiþim gösterdiðini ortaya koymakta ve vergi türü bazýnda farklýlaþan politika tavsiyeleri sunmaktadýr. Anahtar Kelimeler: Vergi Açýðý, Uyum Açýðý, Politika Açýðý, Vergi Harcamasý, Katma Deðer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi. JEL Sýnýflandýrma Kodlarý: H20, H24, H26, E26.

Kayýt dýþý ekonomi, mal ve hizmet üretimi ile deðiþiminin resmi kayýtlara yansýmayan ve ulusal muhasebe sistemlerinde yer almayan kýsmýný ifade eder. Yasal ancak belgeye baðlanmamýþ faaliyetlerden (dar anlam) yasa dýþý iþlemlere (geniþ anlam) kadar uzanan bu olgu, iktisadi politikalarýn belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Kayýt dýþý ekonominin büyüklüðünü doðru ölçmek, ekonomik karar alma süreçlerini desteklemek için elzemdir. Bu makale, kayýt dýþý ekonominin ölçüm yöntemlerini ve önemini ele almaktadýr. Doðrudan, dolaylý ve model yaklaþýmlarý olmak üzere üç ana yöntemi inceleyen çalýþma, özellikle model yaklaþýmýnýn para, iþgücü ve üretim piyasalarýndaki çoklu deðiþkenleri eþ zamanlý olarak deðerlendirdiðini vurgular. Bu yöntemler, kayýt dýþý ekonominin ekonomik izlerini kapsamlý bir þekilde analiz ederek daha güvenilir tahminler sunar. Çalýþma, Türkiye’deki kayýt dýþý ekonominin parasalcý yönteme göre hesaplanmasý ile ekonomi üzerindeki etkilerini ölçmeyi hedeflemektedir. Kayýt dýþý ekonominin doðru ölçülmesi, politika yapýcýlar için daha etkin stratejiler geliþtirilmesine olanak tanýr. Anahtar Kelimeler: Kayýt dýþý ekonomi, doðrudan yaklaþým, dolaylý yaklaþým, model yaklaþýmý, MIMIC. JEL Sýnýflandýrma Kodlarý: E26, O17, E01, C82