GloBE Kuralları kapsamında uygulanan Nitelikli Yurt İçi Asgari Tamamlayıcı Vergi (QDMTT), Gelire Dahil Etme Kuralı (IIR) ve Yetersiz Vergilendirilmiş Kâr Kuralı (UTPR), uluslararası vergi hukukunda köklü bir dönüşümü temsil etmektedir. Ne var ki bu dönüşüm, enerji ve doğal kaynaklar sektöründe yaygın biçimde kullanılan Ev Sahibi Devlet Anlaşmaları (HGA) bünyesindeki vergi istikrar hükümleriyle derin bir gerilim yaratmaktadır. Bu çalışma, söz konusu gerilimi üç analitik eksen üzerinde incelemektedir: Küresel ATV’nin OECD Model Anlaşması’nın 2. maddesi kapsamındaki hukuki niteliği, HGA istikrar hükümlerinin sonradan yürürlüğe giren QDMTT mevzuatına karşı lex specialis işlevi ve UTPR’nin sınır ötesi yapısının ikili yatırım taahhütleri üzerinde yarattığı fiilî etkiler. Bu bulgulara dayanılarak, GloBE İdari Rehberi’nin HGA’lara ilişkin sessizliğinin yapısal bir politika boşluğu oluşturduğu tespit edilmekte ve dört somut politika önerisi geliştirilmektedir: OECD İdari Rehberinin genişletilmesi, 2021 öncesi HGA’lar için geçici güvenli liman mekanizması oluşturulması, QDMTT nitelikli statüsüne ilişkin teknik netleştirme yapılması ve UTPR dağılımı açısından ilke kararı alınması. Anahtar Kelimeler: Ev Sahibi Devlet Anlaşmaları, Vergi İstikrar Hükümleri, QDMTT, Meşru Beklentiler Standardı, Uluslararası Yatırım Hukuku JEL Sınıflandırma Kodları: K33, K34, F21, F53.

Vergi açığı, fiilen tahsil edilen vergi gelirleri ile mükelleflerin mevzuata tam uyum göstermesi halinde elde edilebilecek potansiyel vergi hasılatı arasındaki farklılığı tanımlamaktadır. Vergi tarifelerinin yükseltilmesinin mali açıdan sınırlı etkiler yaratması ve yeni vergi matrahlarının belirlenmesindeki güçlükler, vergi açığının sistematik olarak incelenmesini ve açığa yol açan faktörlerin minimize edilmesini gerektirmektedir. Devletlerin sürdürülebilir kamu hizmetleri sunabilmesi için istikrarlı ve yeterli mali kaynaklara erişimi zorunludur. Bu mali kapasite; etkin vergi düzenlemelerinin tesis edilmesi, mükelleflerin gönüllü beyan uyumunun sağlanması ve adil bir vergilendirme sisteminin kurulması ile mümkün olmaktadır. Vergi açığının boyutu, uygulanan maliye politikalarının etkinliğine ve ekonomik faaliyetlerin yasal çerçevede yeniden yapılandırılması gerekliliğine işaret eden kritik bir performans göstergesi niteliği taşımaktadır. Vergi açığının ölçümlenmesi; vergi idarelerinin operasyonel başarısının değerlendirilmesi, mali adaletsizliklerin saptanması ve kamu maliyesi stratejilerinin sonuçlarının analizi bakımından hayati öneme sahiptir. Genişleyen vergi açığı, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin yaygınlaştığını göstererek toplumsal gelir adaletini olumsuz yönde etkilemektedir. Uluslararası vergi rekabeti ve ekonomik küreselleşme süreçleri vergi açığını küresel bir fenomene dönüştürmüş olup, bu mesele artık ulusal vergi otoritelerinin münferit çabalarıyla çözümlenebilecek mahalli bir sorun değildir. Vergi kaçırma, matrah erozyonu ve vergiden kaçınma davranışlarının yanında, vergi sistemlerinin içerdiği teknik karmaşıklık ve yasal düzenlemelerdeki belirsizlikler de vergi açığının temel sebepleri arasında bulunmaktadır. Bu araştırmada, vergi açığının kavramsal çerçevesi ve yapısal bileşenleri ile 2006-2023 yılları arasında Türkiye ekonomisinde Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi bazında vergi açığının miktarı, kompozisyonu ve dönemsel evrimi analiz edilmektedir. Çalışma, harcamalar üzerinden tahsil edilen vergilerde politika ve uyum açıklarının nispi ağırlığının zaman içinde nasıl değişim gösterdiğini ortaya koymakta ve vergi türü bazında farklılaşan politika tavsiyeleri sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Vergi Açığı, Uyum Açığı, Politika Açığı, Vergi Harcaması, Katma Değer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi. JEL Sınıflandırma Kodları: H20, H24, H26, E26.

Kayıt dışı ekonomi, mal ve hizmet üretimi ile değişiminin resmi kayıtlara yansımayan ve ulusal muhasebe sistemlerinde yer almayan kısmını ifade eder. Yasal ancak belgeye bağlanmamış faaliyetlerden (dar anlam) yasa dışı işlemlere (geniş anlam) kadar uzanan bu olgu, iktisadi politikaların belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Kayıt dışı ekonominin büyüklüğünü doğru ölçmek, ekonomik karar alma süreçlerini desteklemek için elzemdir. Bu makale, kayıt dışı ekonominin ölçüm yöntemlerini ve önemini ele almaktadır. Doğrudan, dolaylı ve model yaklaşımları olmak üzere üç ana yöntemi inceleyen çalışma, özellikle model yaklaşımının para, işgücü ve üretim piyasalarındaki çoklu değişkenleri eş zamanlı olarak değerlendirdiğini vurgular. Bu yöntemler, kayıt dışı ekonominin ekonomik izlerini kapsamlı bir şekilde analiz ederek daha güvenilir tahminler sunar. Çalışma, Türkiye’deki kayıt dışı ekonominin parasalcı yönteme göre hesaplanması ile ekonomi üzerindeki etkilerini ölçmeyi hedeflemektedir. Kayıt dışı ekonominin doğru ölçülmesi, politika yapıcılar için daha etkin stratejiler geliştirilmesine olanak tanır. Anahtar Kelimeler: Kayıt dışı ekonomi, doğrudan yaklaşım, dolaylı yaklaşım, model yaklaşımı, MIMIC. JEL Sınıflandırma Kodları: E26, O17, E01, C82