Türk vergi sisteminde izaha davet müessesesi,
vergi idaresi ile mükellef arasında ortaya çıkabilecek
uyuşmazlıkların yargıya intikal etmeden
çözümünü amaçlayan önleyici bir mekanizma
olarak önemli bir işlev görmektedir. Bununla birlikte,
müessesenin uygulanabilmesi için gerekli
olan ön tespit aşamasında hangi kriterlerin esas
alınacağı hususu mevzuatta açık ve sistematik
biçimde düzenlenmemiş olup doktrinel tartışmalara
konu olmaktadır. Bu çalışmanın amacı,
izaha davet müessesesinde ön tespit kriterlerini
safi artış kuramı perspektifinden değerlendirmektir.
Bu kapsamda, ön tespitin yalnızca şekli
göstergeler veya idari şüpheye dayalı bulgularla
değil, mükellefin vergilendirilebilir ekonomik gücünde
gerçek bir artış bulunduğunu ortaya koyan
unsurlar temelinde yapılması gerektiği ileri sürülmektedir. Çalışmada, safi artış kuramının vergisel
gelir anlayışı ile izaha davet müessesesinin
önleyici fonksiyonu arasındaki teorik ilişki ortaya
konulmakta; mevcut uygulamadaki belirsizlikler
doktrinel bir bakış açısıyla analiz edilerek ön tespit
kriterlerine ilişkin bütüncül bir değerlendirme
sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İzaha Davet Müessesesi,
Ön Tespit, Safi Artış Kuramı, Vergisel Gelir,
Gönüllü uyum
JEL Sınıflandırma Kodları: K34, H20, H26