Bu çalýþma, vergi denetim sisteminin anayasal sýnýrlarýný hazýrlayýcý iþlem tartýþmalarý ve hukuki güvenlik ilkesi çerçevesinde ele almaktadýr. Vergi incelemesinin idari iþlem olarak doðrudan dava konusu edilememesi, mükellefler açýsýndan yargýsal korumanýn gecikmesine ve süreç içi güvencelerin zayýflamasýna yol açmaktadýr. Özellikle vergi kaçakçýlýðý incelemelerinde idari takdir yetkisinin geniþliði ve somut delil beklentisinin geri planda kalmasý, mükellef haklarý bakýmýndan sorunlu bir tablo ortaya koymaktadýr. Çalýþmada, anayasal güvence–hukuki güvenlik–mükellef haklarý üçgeninde çözüm önerileri geliþtirilmiþ; hazýrlayýcý iþlemin niteliðinin korunmasýyla birlikte, süreç içi güvencelerin ve yargýsal denetimin güçlendirilmesi gerektiði vurgulanmýþtýr. Anahtar Kelimeler: Vergi Denetimi, Hazýrlayýcý Ýþlem, Hukuki Güvenlik, Mükellef Haklarý, Yargýsal Denetim. JEL Sýnýflandýrma Kodlarý: H20, H38, H23.

Bu çalýþma, Türkiye’de vergi yapýsýný ve vergi denetim uygulamalarýný politik ekonomi perspektifinden deðerlendirmektedir. Çalýþmada, 2014–2024 yýllarý arasýndaki Gelir Ýdaresi Baþkanlýðý ve Vergi Denetim Kurulu faaliyet verileri incelenerek Türkiye’de vergilendirmenin yapýsal görünümü ortaya konulmuþtur. Elde edilen bulgular doðrultusunda, Türkiye’de vergi gelirlerinin büyük ölçüde dolaylý vergilere dayandýðý, gelir ve mülkiyet üzerinden alýnan vergilerin payýnýn sýnýrlý olduðu, vergi denetimlerinin ise bu yapýya paralel þekilde daha çok tüketim vergilerine odaklandýðý ve mevcut yapýyý yeniden üreten bir nitelikte olduðu tespit edilmiþtir. Çalýþmada, denetim faaliyetlerinin kayýt dýþý ekonomiyle etkin mücadele etmekten ziyade, vergi tahsilatýný maksimize etmeyi öncelediði ve bu durumun vergi sisteminin yeniden yapýlandýrýlmasýnda sýnýrlý etkiler yarattýðý savunulmaktadýr. Sonuç olarak, vergi denetiminde etkinliðin artýrýlmasý için, doðrudan vergilere aðýrlýk verilmesi, yapay zekâ destekli denetim uygulamalarýna geçilmesi ve denetim verilerinin kamuoyuyla daha þeffaf paylaþýlmasý önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Vergilendirmenin politik ekonomisi, vergi denetimi, vergi yapýsý, dolaylý vergiler, kayýt dýþý ekonomi JEL Sýnýflandýrma Kodlarý: H20, H26, P16