Bu çalışma, vergi denetim sisteminin anayasal sınırlarını hazırlayıcı işlem tartışmaları ve hukuki güvenlik ilkesi çerçevesinde ele almaktadır. Vergi incelemesinin idari işlem olarak doğrudan dava konusu edilememesi, mükellefler açısından yargısal korumanın gecikmesine ve süreç içi güvencelerin zayıflamasına yol açmaktadır. Özellikle vergi kaçakçılığı incelemelerinde idari takdir yetkisinin genişliği ve somut delil beklentisinin geri planda kalması, mükellef hakları bakımından sorunlu bir tablo ortaya koymaktadır. Çalışmada, anayasal güvence–hukuki güvenlik–mükellef hakları üçgeninde çözüm önerileri geliştirilmiş; hazırlayıcı işlemin niteliğinin korunmasıyla birlikte, süreç içi güvencelerin ve yargısal denetimin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi Denetimi, Hazırlayıcı İşlem, Hukuki Güvenlik, Mükellef Hakları, Yargısal Denetim. JEL Sınıflandırma Kodları: H20, H38, H23.
Bu çalışma, Türkiye’de vergi yapısını ve vergi denetim uygulamalarını politik ekonomi perspektifinden değerlendirmektedir. Çalışmada, 2014–2024 yılları arasındaki Gelir İdaresi Başkanlığı ve Vergi Denetim Kurulu faaliyet verileri incelenerek Türkiye’de vergilendirmenin yapısal görünümü ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Türkiye’de vergi gelirlerinin büyük ölçüde dolaylı vergilere dayandığı, gelir ve mülkiyet üzerinden alınan vergilerin payının sınırlı olduğu, vergi denetimlerinin ise bu yapıya paralel şekilde daha çok tüketim vergilerine odaklandığı ve mevcut yapıyı yeniden üreten bir nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada, denetim faaliyetlerinin kayıt dışı ekonomiyle etkin mücadele etmekten ziyade, vergi tahsilatını maksimize etmeyi öncelediği ve bu durumun vergi sisteminin yeniden yapılandırılmasında sınırlı etkiler yarattığı savunulmaktadır. Sonuç olarak, vergi denetiminde etkinliğin artırılması için, doğrudan vergilere ağırlık verilmesi, yapay zekâ destekli denetim uygulamalarına geçilmesi ve denetim verilerinin kamuoyuyla daha şeffaf paylaşılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Vergilendirmenin politik ekonomisi, vergi denetimi, vergi yapısı, dolaylı vergiler, kayıt dışı ekonomi JEL Sınıflandırma Kodları: H20, H26, P16